Mila Carovska: Rritja në buxhet e dedikuar kryesisht për përfitime sociale, hapjen e vendeve të reja të punës dhe më shumë çerdhe

Mila Carovska: Rritja në buxhet e dedikuar kryesisht për përfitime sociale, hapjen e vendeve të reja të punës dhe më shumë çerdhe

Intervistë me Mila Carovska, ministre e Ministrisë së Punës dhe Politikës Sociale, e cila për revistën ZAMAN, flet për reformat në këtë ministri, prioritete e kësaj ministrie si dhe për shumë çështje tjera të cilat në mënyrë të drejtpërdrejtë i prekin qytetarët e këtij vendi. Kjo është një ndër min istritë e para e cila ka filluar me procesin e reformave në të gjitha njësitë dhe shërbimet e saja.

 

Rezultatet më të mira janë arritur me masat për vetëpunësimin dhe rininë, e cila për mua është veçanërisht e këndshme. Maqedonia është i vetmi vend që nuk është anëtar i BE dhe ka prezantuar një garanci rinore, një masë përmes së cilës janë punësuar mbi 1,400 të rinj. . Ne kemi një rritje prej 2.2 miliardë denarë. Ky është rezultat i reformës sociale, e cila parashikon një rritje drastike të numrit të përdoruesve të të drejtave financiare të mbrojtjes sociale dhe të fëmijëve, si dhe futjen e një tarife për të moshuarit ose "pensionin social".

Mila Carovska 2 b754c

Viti 2018, ka qenë një vit shumë i ngjeshur për këtë ministri. Çfarë është bërë në fakt gjatë vitit 2018?

Me kënaqësi mund të them se ky vit kaloi me një dinamik intensive në përgatitjen e reformave sociale të cilat janë çelësi për këtë ministri. Kemi përgatitur reformë gjithëpërfshirëse me të cilën e përsosim sistemin sociale dhe mbrojtjen e fëmijëve. Për herë të parë në Maqedoni, po vendoset një sistem që tu siguroj një të ardhur mujore edhe atyre më të varfërve, por edhe po aplikohet një koncept krejtësisht i ri për mbrojtjen e qytetarëve dhe të drejtat e fëmijëve si dhe aktivizimin e tyre në tregun e punës, pra ato të cilët janë të aftë për punë dhe marrin ndihmë sociale. Gjithashtu po e rrisim edhe kapacitetin e foshnjoreve një segment ky që është vetëm fillimi i një reforme rrënjësore për mbrojtjen e fëmijëve.

Procesi i de-institucionalizimit është më i mirë se sa pritej. Numri i fëmijëve në institucionet e mëdha ka rënë për 33.9. %. Institucioni Publik për kujdesin e fëmijëve me probleme arsimore të shoqërisë "25 Maj" është transformuar tërësisht. Të gjithë fëmijët e kësaj shtëpie tashmë jetojnë në shtëpitë e grupeve të vogla. Unë personalisht mendoj se këto institucione janë gjëja më e keqe që mund t'i ndodhë një fëmije. Qëllimi ynë është që të gjithë qytetarët, të gjithë fëmijët të kenë mundësi të barabarta, kushte humane dhe dinjitoze për rritje dhe zhvillim. Ne jemi të përkushtuar që të mos punojë asnjë fëmijë nën moshën 18 vjeç deri në vitin 2020 për t'u vendosur në institucione të mëdha, të cilat janë ambicioze, por të qëndrueshme. Kohët e fundit, qeveria miratoi Strategjinë Kombëtare për de-institucionalizimin e quajtur Timjanik, dhe Maqedonia ka marrë urimet e sinqerta të seancën e fundit të Komitetit për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara në Gjenevë, në lidhje me atë që ka bërë deri më tani.

Mila Carovska 4 ebfcf

Maqedonia është i vetmi vend që nuk është anëtar i BE dhe ka prezantuar një garanci rinore

Çfarë parashikon plani Operacional për Punësim?

Për më tepër, unë do të përmend masat nga Plani Operacional për Punësimin që nga nëntori i vitit të kaluar është realizuar mbi 90%. Rezultatet më të mira janë arritur me masat për vetëpunësimin dhe rininë e cila për mua është veçanërisht e këndshme. Maqedonia është i vetmi vend që nuk është anëtar i BE dhe ka prezantuar një garanci rinore, një masë përmes së cilës janë punësuar mbi 1,400 të rinj.

Që nga fillimi i mandatit tim, ne po punojmë për ndryshime thelbësore sistematike në mënyrë që të sigurojmë një shoqëri më të drejtë dhe humane. Ligji i ri për mbrojtjen kundër diskriminimit tashmë është miratuar nga Qeveria. Ne gjithashtu kemi ratifikuar Konventën e Stambollit dhe kemi zbatuar Planin e Veprimit të parashikuar për zbatimin e tij, duke e bërë të qartë se shteti do të punojë në luftën kundër dhunës ndaj grave. Në të njëjtën kohë po punojmë në disa zgjidhje ligjore si një ligj krejtësisht i ri mbi praktikën, e cila është në procedurën qeveritare dhe një ligj të ri mbi marrëdhëniet e punës. Ne tashmë kemi paraqitur reformën e pensioneve, e cila stabilizon sistemin e pensioneve pa rritur moshën e daljes në pension dhe pa ngrirjen e pensioneve.

Rritja më e madhe në buxhet në vitin 2019 është pikërisht për përfitimet sociale

Tashmë qeveria e Maqedonisë, ka projektuar projekt buxhetin për vitin 2019. Sa do të jetë buxheti i ministrisë që e drejtoni Ju?

Prioritetet për vitin e ardhshëm do të jenë realizimi i reformës sociale dhe rritja e kapaciteteve të kopshteve. Së shpejti do të punojmë në transformimin e Shtëpisë së Jetimëve "11 Oktomvri", si dhe PHI "Bansko". Gjithashtu prioritet do të jetë miratimi i një Ligji tërësisht të ri për punën në fjalë, në mënyrë që të zvogëlojë segmentimit të tregut të punës, të rrit fleksibilitetin dhe për të përmirësuar mbrojtjen ligjore të punëtorëve. Kjo është veçanërisht e rëndësishme, pasi që zgjidhja ekzistuese ligjore ka boshllëqe dhe mospërputhje që ndikojnë në sigurimin e vendeve të punës të denjë dhe të besueshme.

Rritja më e madhe në buxhet në vitin 2019 është pikërisht për përfitimet sociale. Ne kemi një rritje prej 2.2 miliardë denarë. Ky është rezultat i reformës sociale, e cila parashikon një rritje drastike të numrit të përdoruesve të të drejtave financiare të mbrojtjes sociale dhe të fëmijëve, si dhe futjen e një tarife për të moshuarit ose "pensionin social". Gjithashtu dua të theksoj se në Buxhet është parashikuar edhe për ndihmë për fëmijë të tretë, sepse familjet që e përdorin atë do të vazhdojnë ta marrin atë.

Në mënyrë që të zgjerojë kapacitetin e kujdesit të fëmijëve në kopshte në vitin 2019 parashikohet një rritje në 53% të hapësirës së aktiveve për adaptim, ndërtimin dhe pajisjen e kopshteve në komunat në vend me fokus të veçantë në zonat rurale ku nuk kemi fare kopshte apo çerdhe parashkollore. Përveç buxhetit, fonde shtesë janë siguruar nga Banka Botërore për reforma gjithëpërfshirëse të mbrojtjes së fëmijëve.

Nataliteti në Maqedoni viteve të fundit ka shënuar rënie

Qeveria solli vendim për ndërprerjen e ndihmës për fëmijën e tretë. Pse ndërpitet ndihma për fëmijën e tretë?

Ne nuk e heqim ndihmën prindërore, por e ndryshojmë dhe e kthejmë atë në një masë të vërtetë shoqërore. Meqenëse zbatimi i kësaj mase është shpenzuar për dhjetë vjet, ajo nuk ka dhënë aspak rezultate të pritura. Nga viti 2011 deri në vitin 2016 ne kemi natalitetin në rënie nga 13.3% në 11.1%, edhe pse janë shpenzuar mbi 200 milionë euro për zbatimin e kësaj mase. Në fakt, ajo nuk punon në masën e kapitalit shoqëror, por nuk arriti masën demografike, e cila është e qartë se ajo duhet të transformohet. Masat e reja dhe pajisje janë projektuar pikërisht për ata qytetarë që janë në nevojë, që janë kategoritë më të rrezikuara sociale. Me reformën që bëjmë ne do të ndikojmë drejtpërdrejt në reduktimin e varfërisë dhe do të sigurojmë kushte më të mira për rritjen dhe zhvillimin e fëmijëve. Përveç kësaj, ne prezantojmë pajisje për çdo fëmijë të porsalindur, jo vetëm për të tretin. Shuma e një ndihme financiare për fëmijën e parë do të jetë 5.000 denarë, 20.000 për të dytin dhe për të tretin 60.000 denar. Gjithashtu, të gjitha familjet me të ardhura minimale dhe përfitues të ndihmës sociale lejohen të marrin pagesë për fëmijë dhe arsim.

Këtu unë do të doja të theksoj se kompensimi për fëmijën e tretë do të vazhdojnë të paguhen për ata që kanë fituar të drejtën dhe tashmë kanë marrë. Gjithashtu, të gjithë ata që do të aplikojnë brenda dhjetë muajve nga data e hyrjes në fuqi të ndryshimeve ligjore do të kenë të drejtën e kësaj shtese. Pas moshës së kësaj periudhe të futur një tarifë për fëmijën e parë, të dytë dhe të tretë dhe për të zgjeruar numrin e përfituesve të ndihmës së fëmijëve dhe edukimin e cila në mënyrë drastike rrisin numrin e përdoruesve.

Mila Carovska 3 5c671

Partitë kundërshtojnë shfuqizimin e ndihmës për fëmijën e tretë

Partitë politike e kanë kundërshtuar heqjen e ndihmës për fëmijën e tretë. Si i komentoni këto qëndrime?

Komentet e partisë mendoj se duhet t’ua lëmë palëve. Pozicioni i MPPS për këtë çështje është i qartë - shtesa për një fëmijë të tretë nuk është shfuqizuar, por kjo është një paketë e gjerë të legjislacionit, e cila ofron për të gjithë fëmijët. Me transformimin e sistemit shoqëror janë krijuar masa reale sociale, të cilat lejojnë një numër në rritje të përdoruesve, një shpërndarje të drejtë të burimeve dhe ndihmë për ata që kanë nevojë më së shumti. Unë besoj fort se të gjithë do të shohin këto ndryshime pozitive dhe do të punojnë së bashku për të mirën e të gjithë qytetarëve. Kjo është pikërisht qëllimi i reformës sociale. Me të ne jo vetëm që rritim kompensimin social me 300%, por në të njëjtën kohë investojmë në ri trajnimin e personave të papunë në mënyrë që ato të mund të aktivizohen në tregun e punës. Ndihma dhe mbështetja që u ofrojmë qytetarëve në këtë drejtim mendoj se është vendimtare. Mënyra e vetme për të dalë nga varfëria është punësimi. Në këtë mënyrë, ne në fakt i ndihmojmë ata të kualifikohen, të punësohen, të kujdesen për veten, për familjen e tyre dhe për të kontribuar aktivisht në këtë shoqëri. Në të njëjtën kohë, ne po prezantojmë ndihmën minimale të garantuar, disa tarifa të reja, por edhe ndryshimin e kritereve, të cilat për herë të parë hapin sistemin për njerëzit me të ardhura të ulëta. E drejta për ndihma për fëmijë dhe arsim do të jetë e disponueshme për herë të parë për familjet me të ardhura të ulëta, gjë që në mënyrë drastike e rit numrin e përfituesve.

Prioriteti i Ministrisë mbetet kujdesi për çdo fëmijë

Në shumë shtete të gjithë fëmijët marrin shtesa pasi është e drejtë e fëmijës dhe nuk kufizohet nga paga e prindërit. Pse në Maqedoni nuk zbatohet kjo e drejtë, por vlen vetëm për një kategori të fëmijëve?

Prioriteti në punën tonë është që të kujdesemi për çdo fëmijë. Megjithatë, kjo ka të bëjë me drejtësinë dhe solidaritetin, me kategoritë më të prekshme në shoqërinë tonë. Unë nuk do të doja të flisja për privilegjin kur bëhet fjalë për më të varfrit. Siç është përmendur tashmë, duke reformuar sistemin e mbrojtjes së fëmijëve, e drejta për ndihmë për fëmijët për herë të parë do të jetë e kapshme për familjet me të ardhura të ulëta. Kjo do të thotë se numri i fëmijëve që marrin ndihmë për fëmijë prej 3,200 shfrytëzuesve do të rritet në 73,500. Përveç kësaj, ne fusim një të drejtë të re - një pagesë arsimore për fëmijët në shkollat fillore dhe të mesme, familjet me të ardhura të ulëta dhe për përfituesit e ndihmës minimale të garantuar. Me këtë, lufta për fëmijët që marrin një pagesë arsimore do të rritet. Reformat në kujdesin social dhe të fëmijëve janë bërë me shumë kujdes për të mbuluar të gjitha kategoritë e rrezikuara dhe për të siguruar mundësi të barabarta për secilin fëmijë. Meqë jam në krye të Ministrisë së Punës dhe Politikës Sociale, ne i kushtojmë vëmendje shumë kujdesit ndaj fëmijëve, sepse çdo fëmijë është i rëndësishëm për ne.

Infografik MTSP 03 shqip 62718

Pensioni social një sfidë e vështirë, por e kalueshme

Pensioni social, i premtuar si prioritet i cili do të realizohej në dy vitet e para aktualisht ka kaluar një vit dhe kemi vonesa. A do të përfshihen në listën e pensionit social të gjithë ata që kanë mbi 64 vjeç dhe pa përvojë pune apo jo?

Është e vërtetë që në program kemi premtuar se pensionet sociale do të realizohen në dy vitet e para. Siç e thoni vetë, e kaluara është një vit, që përfundojmë me ligjin tashmë të hartuar, që do të thotë se nuk do të ketë vonesa. Për rregullimin e të drejtës për një pension social, ne sjellim një Ligj krejtësisht të ri, i cili siguron siguri financiare për më shumë se 4.000 qytetarë. Të gjithë personat mbi 65 vjeç kanë të drejtë për këtë ndihmë, kanë më pak se 15 vjet shërbim, janë shtetas të Maqedonisë dhe nuk kanë pasuri(pronësi). Pension social në fakt garanton një jetë dinjitoze për ata që kanë kontribuar për shoqërinë tonë, por nuk ka të drejtë për pension dhe nuk kanë asnjë burim tjetër të të ardhurave nga të cilat ata mund të mbijetojnë.

Infografik MTSP 11 shqip fbfef

Paketa e re sociale do të zvogëlojë numrin e familjeve të varfëra

Flitet se do të bëhet rishikimi i listave të personave që marrin ndihma sociale sepse tani ndihmat do të shkojnë deri në 10 mijë denarë. Cili do jetë kriteri që do të zbatojë MPPS për të klasifikuar kategoritë?

Çdo familje e pranueshme do të marrë ndihmën e saj, e cila do të llogaritet sipas rrezikut në të cilin ndodhet. Në praktikë, kjo do të thotë se me reformën një familje me pesë anëtarë në të cilën dy fëmijë janë në shkollë fillore dhe një në shkollë të mesme do të marrë 11.300 denarë. Një familje tipike me katër me dy fëmijë, një në fillore dhe një në arsimin e mesëm ende merr 10,600 denarë të garantuara ardhurat minimale (kjo shumë përfshin 6,800 denarë GMP, 500 denarë shtesë të energjisë, ndihmë fëmijëve 1.600 denarë dhe lejimin e arsimit 1,700 denarë). E njëjta familje, tani për shkak të një ligji të dëmshëm, merr 50% të ndihmës së reduktuar, që është 3.029 denarë. Kjo shumë merret nga 70% e përdoruesve. Dallimi që do të marrin me reformën është mbi 7,000 denarë, ose një rritje prej 300%.

Mila Carovska 5 bcb93

Nga ana tjetër, reforma është bërë me kujdes, në mënyrë që përfituesit që janë të aftë të punojnë duhet të përfshihen në tregun e punës. Me marrjen e garantuar të ardhura minimale lidhen ngushtë me punonjësin social të familjes, i cili do të ndjekë rikualifikimin dhe duke siguruar punë sa më shpejt që të jetë e mundur. Gjithashtu, nëse humbasin punën e tyre, ata do të kenë mundësinë të marrin përsëri të ardhura minimale dhe jo si deri tani të humbasin të drejtën për asistencë sociale. Kjo ishte një nga arsyet kryesore pse këta njerëz nuk dëshironin të punësoheshin, kishin frikë se do të humbnin punën dhe asistencën sociale. Për shkak se kjo nuk do të ndodhë me reformën, seriozisht pres që të rritet numri i personelit të punësimit, diçka që është shumë e nevojshme në treg dhe për kompanitë. Në të njëjtën kohë, është detyra jonë të sillemi me përgjegjësi për të gjithë qytetarët. Për të shmangur abuzimet potenciale të sistemit, qytetarët që dy herë refuzojnë punësimin nuk do të jenë në gjendje të vazhdojnë të jenë përfitues të ndihmës sociale. Nga kjo analizë mund të konkludoni se kjo është një reformë tërësore e sistemit që do të ndikojë pozitivisht në shoqëri dhe do të përmirësojë situatën në tregun e punës. Në këtë mënyrë, ne do të ndihmojmë familjet që janë të pasigurta për të dalë përgjithmonë nga varfëria dhe fëmijët e tyre të kenë kushte të barabarta për zhvillim dhe përparim si bashkëmoshatarët e tyre.

Mila Carovska 6 80e12

Hapja e çerdheve të reja dhe punësimet e reja përfundimisht do të zgjidhin problemin me çerdhet e fëmijëve

Një problem i theksuar mbeten kopshtet e fëmijëve. Çfarë ka në plan kjo ministri që të përmirësojë situatën me kopshtet e fëmijëve, pra a parashikohet hapja edhe e çerdheve të tjera në Maqedoni?

Që nga fillimi i mandatit tim, ne kemi hapur 11 kopshte dhe deri në fund të vitit do të hapim edhe 13 kopshte të tjera. Në të njëjtën kohë po punojmë për të përmirësuar dhe përforcuar stafin e çerdheve. Kështu, me pagën e shtatorit të paguar në tetor, të gjithë 4,300 punonjës morën një rritje prej 5%. Prej 1 janarit të këtij viti, ne kemi dhënë miratimin financiar për punësimin e mbi 1,000 personave, shumica e të cilëve janë të papërcaktuar.

Jemi të përkushtuar që çdo fëmijë të ketë kushte për rritje dhe zhvillim më të mirë dhe ky proces themelor do të vazhdon në 4 vitet e ardhshme. Kohët e fundit kemi siguruar një shtesë prej 30 milion euro nga Banka Botërore, të cilat kanë për qëllim transformimin e plotë të kujdesit për fëmijët dhe zgjerimin e kapaciteteve në kopshte. Me këtë buxhet, ne jemi të etur për të siguruar kushte më të mira në arsimin parashkollor dhe hapësirë për 7 mijë fëmijë të rinj. Përveç kapacitetit, ne vazhdimisht do të rrisim numrin e punonjësve si dhe pagat për ta. Me këtë strategji, për katër vjet, pres që përfaqësimi i fëmijëve në çerdhe të shkojë deri në 50%. Paralelisht me investimet në infrastrukturë po investojmë në përmirësimin e cilësisë së arsimit parashkollor. Ne po punojmë për një sistem të ri për licencimin dhe përmirësimin e cilësisë së programeve në kopshte. Edukimi parashkollor është thelbësor për zhvillimin dhe përparimin e mëtejshëm të çdo fëmije dhe me përmirësimin e tij po ndërtojmë breza të rinj me cilësi të lartë dhe një shoqëri më të mirë.

Mila Carovska 8 41880

Përveç kësaj, kemi prezantuar një ndryshim mëngjesi në kopshte, të cilat operojnë me sukses në pesë kopshte në pesë komuna në Maqedoni. Numri i fëmijëve që ndjekin zhvendosjen e dytë është më shumë se një vit e gjysmë i njëjtë, pra një total prej 190 fëmijëve janë të regjistruar. Nëse prindërit kanë nevojë për një ndryshim të dytë, u bëj thirrje atyre që ta kërkojnë atë në komunën e tyre, sepse vetëm në këtë mënyrë mund të dimë nëse ka nevojë për një zhvendosje të dytë diku ose jo.

Mila Carovska 9 001c6

Pensionistet sërish mund të shfrytëzojnë benefitet e ministrisë

Pensionistet kanë shfrytëzuar privilegje nga shteti, do të vazhdojë ky trend edhe në të ardhmen?

Pensionistët do të kenë mundësinë të përdorin të njëjtat shërbime si më parë. Janë ata që e ndërtuan shoqërinë tonë me punën tonë dhe tani është detyra jonë t'u sigurojmë atyre një jetë të përmbushur dhe dinjitoze. Ky është gjithashtu qëllimi i reformave të sistemit të pensioneve, me të cilin bëjmë një hap të rëndësishëm drejt reduktimit të deficitit në FPIM, që është një pasojë e drejtpërdrejtë e politikave të këqija të kaluara. Në këtë mënyrë, ne sigurojmë pensione të besueshme për gjeneratat e ardhshme, pa rritur kufirin e moshës.

Reforma sociale në funksion të uljes së numrit të atyre që lypin rrugëve të qyteteve

Një problem tjetër mbeten lypsët që kanë mbushur rrugët e Shkupit, por edhe të qyteteve tjera. A ka ministria ndonjë plan për të zvogëluar numrin e tyre?

Lidhur me problemin me lypësit, reforma sociale do të japë një kontribut të rëndësishëm në zgjidhjen e tij. Kështu, përdorimi i ndihmës për fëmijë dhe arsim përcakton kërkesën për shkollimin e detyrueshëm për fëmijët. Për më tepër, bashkëpunimi i ngushtë ndërmjet familjeve dhe punonjësve socialë besoj se do të ndihmojë në uljen e varfërisë dhe në përmirësimin e shërbimeve sociale. Natyrisht, për të çrrënjosur plotësisht këtë problem, nevojitet një strategji e bashkërenduar nga disa ministri dhe institucione. Qendrat për Punë Sociale në bashkëpunim me Sektorin për Punë të Brendshme në nivel lokal ndërmarrin aktivitete të koordinuara për regjistrimin e këtij fenomeni në të gjitha komunat në Republikën e Maqedonisë. Për të gjitha fëmijët e zbuluar të rrugës në këto veprime po përgatitet një plan pune individuale, realizohen vizita në shtëpi për familjet dhe janë ndërmarrë masa specifike për të forcuar kapacitetet prindërore.

Gjithashtu, ka pasur ndryshime në Ligjin e Familjes, përkatësisht zbatimi praktik i ligjit ka imponuar nevojën për sqarimin e dispozitave që kanë të bëjnë me abuzimi dhe neglizhimet e rënda në kryerjen e detyrave prindërore, në mënyrë që të sigurojë mbrojtje më të madhe për fëmijët. Është paraqitur një dispozitë e re që "nënkupton që fëmija të mashtrojë ose të përdorë fëmijën për lypje" si një formë abuzimi dhe neglizhimi të rëndë. Për rastet që janë në qendrat tona të kompetencës për mbrojtje sociale, kur verifikimin se prindi nxit fëmijën për të lypur ose të përdoren për të lypur është një vendim për mbikëqyrje të vazhdueshme dhe këshillim profesional për fëmijën dhe prindin. Gjithashtu, në Shkup funksionojnë disa qendra ditore për një kohë të gjatë, ku fëmijët nga rruga mund të lahen, ushqehen vesghje të pastër dhe edukim.

Mila Carovska 7 b9bee

Si është gjendja në kuzhinat popullore?

Aktualisht, kuzhinat funksionojnë në 50 komuna në Maqedoni, e cila mbulon pothuajse të gjitha qytetet, si dhe zonat rurale. Sipas të dhënave të fundit në tetor këtë shërbim e shfrytëzojnë 3,021 persona, respektivisht 1,440 familje.

Please publish modules in offcanvas position.