Intervistë Ekskluzive | Tevdovski: Në 2019 do të kemi përshpejtim të rritjes ekonomike, më shumë para për investime kapitale dhe paga

Intervistë Ekskluzive | Tevdovski: Në 2019 do të kemi përshpejtim të rritjes ekonomike, më shumë para për investime kapitale dhe paga

Paga mesatare këtë vit kishte rritje prej 5,7% ndërsa më parë kishte rritje prej 1 ose 2%

Paga në 2018 ka shënuar rritje prej 5,7%. Rritja e parashikuar në aktivitetin ekonomik pritet të shoqërojë rritjen e punësimit të stimuluar përmes masave aktive të punësimit dhe programeve, si dhe mbështetjen e ndërmarrjeve vendase dhe të huaja për të krijuar vende të reja pune. Prandaj, parashikimi për rritjen e numrit të të punësuarve është 2.1%, që do të kontribuojë në reduktimin e shkallës mesatare të papunësisë në 20%. Rritja mesatare e pagave neto pritet të jetë 4.5% në një bazë nominale.

Tashmë të gjithë kanë bërë llogaritë e fundit për vitin 2018. Si e vlerësoni vitin që po e lëmë pas në aspektin ekonomik?

Mund të themi që ishte një vit i mirë për ekonominë e vendit. Këtë do ta shpalos me disa të dhëna zyrtare. Sipas të dhënave të fundit të entit statistikor të shtetit prej fillimit të vitit paga mesatare është më e lartë prej 5,7%. Nëse më parë kemi pasur ngritje të pagës për 1 deri 2 % tani kemi rritje afër 6% të pagës mesatare. Papunësia në 3 çerekat e parë të 2018 ka shënuar ulje të numrit të të papunëve në 20,8% dhe është më e ulëta deri tani. Në këtë periudhë janë hapur 14.239 vende të reja të punës. Pas një periudhe të gjatë po kthehet besimi tek investitorët. Në 9 muajt e parë të 2018 investimet e huaja direkte kanë arritur deri në 316 milion euro, që është një tregues se kjo është me e lartë nga viti i 2017. Exporti është rritur për 16% në krahasim me vitin 2017.

Po rritet industria si dhe sektori i shërbimeve. Në tre mujorin e dytë dhe të tretë të vitit 2018 kemi arritje solide të GDP( Bruto Prodhimit Vendor) me rritje prej 3%. Ajo që është shumë me rëndësi se kjo rritje po vjen nga sektori privat. Ndërsa qeveria e kaluar harxhonte miliona euro në projekte si Shkupi 2014, të cilat frynin rritjet ekonomike, por nuk kishin një vlerë reale për zhvillimin e ekonomisë. Tani është shumë më ndryshe nga më parë sepse kemi ngritje reale të ekonomisë.

tevdovski2 08a12

Taksa e sheshtë ishte një tipar i ish-vendeve socialiste, por edhe ato gjithashtu i kanë lënë ato kohët e fundit

Vitin e kaluar keni bërë ndryshime me të cilët keni sjellë tatimin progresiv. A jeni të gatshëm që ta zbatoni të njëjtën këtë vit?

Ministria e Financave dhe Zyra e të Ardhurave Publike janë të gatshme të zbatojnë reformën e taksave. Ajo u debatua për një kohë të gjatë në publik me të gjithë aktorët. Disa nga idetë, propozimet që rrjedhën nga ato diskutime u zbatuan në zgjidhjet ligjore. Taksimi i drejtë apo progresiv është standardi në ekonomitë më të suksesshme në botë. Ajo dominon në Bashkimin Evropian dhe gjithashtu e kemi edhe në Shtetet e Bashkuara. Tatimi i drejtë shkon në favor të të gjithë ekonomisë dhe të gjithë qytetarëve. Taksa e sheshtë ishte një tipar i ish-vendeve socialiste, por ato gjithashtu i kanë lënë ato kohët e fundit. Nga fqinjët tanë Shqipëria në vitin 2014 ka zëvendësuar tatimin e sheshtë me tatim progresiv dhe që atëherë ka pasur rezultate të shkëlqyera.

Futja e një sistemi më të drejtë tatimor do të kontribuojë në reduktimin e pabarazisë sociale, zvogëlimin e varfërisë, shëndetin dhe arsimin më të mirë si dhe uljen e deficitit buxhetor. Në këtë kontekst do të përmend një të dhënë. Më fitimprurëse 1% e njerëzve në Maqedoni në vitin 2017 fituan një mesatare prej 4,486 euro në muaj, që është 14,4 herë më e lartë se të ardhurat mesatare në vend. Kjo e vë Maqedoninë të parën në Evropë për pabarazi sociale. Në të njëjtën kohë, shumë nga bashkëqytetarët tanë nuk kanë qasje në arsim cilësor dhe shëndetësor, sepse shteti nuk ka fonde të mjaftueshme për të investuar te ajo kategori.

Ta pasurit do të paguajnë taksë progresive, të tjerët mbeten në përqindjen e njëjtë

Sa do të ndikojë shkalla progresive në xhepat e qytetarëve, Sa do të paguajnë tani taksë shtetit kjo kategori e njerëzve?

Ne shtojmë një normë shtesë prej 8% për pjesën e të ardhurave që kalon 90,000 denarë në muaj. Kjo do të thotë se për të ardhurat deri në 90,000 denarë në muaj, tatimi mbetet 10% si më parë. Vetëm në pjesën e të ardhurave që tejkalojnë 90,000 denarë do të paguhet një shtesë prej 8%. Kjo do të thotë se për shumicën e qytetarëve shkalla e taksave do të mbetet e njëjtë. 1% më e fortë kishte një normë tatimore efektive të përgjithshme, e cila është më e ulët se ajo e pjesës tjetër, e cila nuk është e drejtë.

Efektet e ndryshimeve janë të tilla që paga bruto prej 140,000 denarë në muaj, e cila para reformës ishte e barabartë me neto 92,733 denarë, tani do të ishte e barabartë me pagën neto prej 92,444 denarë. Me fjalë të tjera, tatimi shtesë mbi pagën bruto prej 140,000 denarë në muaj është 289 denarë, ose 0.2% të pagës bruto. Përveç këtij ndryshimi, ne e rrisim (reduktimin) e rrogave dhe pensioneve, domethënë pjesa e së cilës tatimi nuk paguhet në 8,000 denarë në muaj. Duke vepruar kështu, ne ulim normën efektive të taksave për njerëzit që fitojnë të ardhura nga pagat dhe pensionet, veçanërisht për ata me të ardhura më të ulëta.

Për një vit realizuam 10 reforma rrënjësore për Financa më të mira publike

Ministër kohët e fundit keni deklaruar se ju keni përmirësuar financat publike në vend. Në ku bazoheni dhe si përbëhet ky përmirësim?

Viti i kaluar ishte mjaft i suksesshëm në drejtim të përmirësimit të sistemit të financave publike. Ne bëmë një paket prej 10 reformash të mëdha, të cilat kontribuan në krijimin e një sistemi më të mirë të financave publike. Brenda kuadrit të këtyre reformave është reforma e taksave progresive. Ne gjithashtu kemi bërë një reformë të pensioneve, e cila do të stabilizojë Fondin e Sigurimeve Pensionale dhe Invalidore, do të zvogëlojë deficitin në Fond dhe do të sigurojë pensionet e besueshme për pensionistët aktualë dhe të ardhshëm. Me reformën e sistemit social, kemi prezantuar një të ardhur minimale të garantuar, një targetim më të mirë të transfereve sociale dhe më shumë fonde për kategoritë më të prekshme. Ajo që është shumë e rëndësishme është që borxhi publik të vihet nën kontroll. Në 2016, borxhi publik arriti në 48.8%, sot ajo është 48.2%. Ne po zbatojmë konsolidimin gradual fiskal në drejtim të qëndrueshmërisë së borxhit publik. Dhe deficiti i projektuar i vitit të ardhshëm është më i ulët në krahasim me vitin si përqindje e GDP-së dhe në terma absolutë të ulëta.

10 Sistemski reformi AL fd6ef

Ne sistematikisht iu afruam zgjidhjes së diferencave të mbetura nga qeveria e mëparshme. Ligjin dhe një platformë për të dhënat e detyrueshme të borxheve nga ana e institucioneve, komunave, fondeve. Pastaj ne vazhduam ta zgjidhim problemin. Pjesa më e madhe e detyrimeve tashmë janë servisuar. Ne kemi krijuar mekanizma ligjorë që do të parandalojnë akumulimin e detyrimeve të reja. Ne kemi harmonizuar sistemin e Prokurimit Publik me standardet evropiane. Ligji i ri për prokurimin publik do të sigurojë efikasitet dhe transparencë më të madhe në prokurimin publik. Ne po luftojmë korrupsionin përmes masave kundër pastrimit të parave. Një ligj i ri mbi pastrimin e parave dhe financimin e terrorizmit do të jetë përputhje me standardet më të larta ndërkombëtare dhe evropiane. Funksionalizimi i sistemit të financave publike është përmirësuar. Nuk është raporti plotësisht i plotësuar vjetor, sistemi elektronik për operacionet doganore dhe masa të tjera që kanë një përfitim të drejtpërdrejtë për qytetarët dhe kompanitë.

Vazhdimisht duke punuar për të përmirësuar transparencën fiskale si mekanizmi më i mirë për të kontrolluar menaxhimin e financave publike. "Civic buxhetit" mori platformë ëeb ku vazhdimisht ka publikuar një numër të raporteve që kanë të dhëna të sakta.

Borxhi publik ka shënuar një ulje shumë të lehtë, mbetemi të përkushtuar në zvogëlimin e borxhit publik

Opozita ju ka kritikuar vitin e kaluar për huamarrje. Ju thoni që borxhi publik është vënë nën kontroll. Çfarë do të thotë kjo? Do të zvogëlohet borxhi publik?

Qeveria e mëparshme ka lënë një borxh me rritje të shpejtë. Për 8 vjet, nga viti 2008 në 2016, borxhi u rrit ndjeshëm nga 23% në 48.5%, ose nga 1.5 miliardë euro, në 4.7 miliardë euro. Nëse në vitin 2016 borxhi publik ishte 48.5%, tani ajo është 48.2%. Pra, është më poshtë.

Pse po themi nën kontroll? - Që tani është në nivel të qëndrueshëm, domethënë, ekonomia do të jetë në gjendje ti shërbejë borxhit. Çfarë do të thotë kjo? - Së pari, interesi për huamarrjen e brendshme dhe eurobondin që kemi lëshuar janë disa herë më të ulëta se sa më parë. Për shembull, në Eurobond, arritëm normën më të mirë të interesit prej 2.75%, në krahasim me eurobonotet e mëparshme për të cilat interesi shkonte mes 4 dhe 10%. Pra, besimi i investitorëve është më i madh dhe ata e ngarkojnë me një çmim më të ulët për kapitalin që na japin. Besimi i investitorëve reflektohet edhe në faktin se ata janë të gatshëm të investojnë në letrat me vlerë të qeverisë në një periudhë afatgjate. Për shembull, këtë vit kemi emetuar obligacione qeveritare 30-vjeçare dhe kishim një interes të madh nga investitorët.

Më parë, obligacioni qeveritar afatgjatë i lëshuar në tregun e brendshëm ishte 15 vjet. Kjo do të thotë që investitorët kanë shumë më shumë besim në politikat aktuale ekonomike, kështu që ata investojnë asetet e tyre në një afat të gjatë. Për më tepër, lëshimi i letrave me vlerë të qeverisë afatgjatë përmirëson strukturën e borxhit të qeverisë dhe shërbimi i tij do të jetë më i lehtë. Ne gradualisht bëmë një konsolidim fiskal, që nga viti në vit ne e zvogëlojmë minusin e planifikuar në buxhet me qëllim që të zvogëlohet borxhi. Ne kemi krijuar një sistem për trajtimin e borxhit të fshehur që kemi trashëguar nga qeveria e mëparshme. Ky është borxhi i institucioneve, komunave, fondeve për të cilat nuk ka pasur të evidentuara. Ne tani kemi një sistem regjistrim me tre hapa, pagesë dhe mekanizëm për të parandaluar shfaqjen e borxheve të reja.

tevdovski3 31bbe

Transparenca fiskale është mjeti më i mirë që parat e shtetit të shpenzohen në mënyrë më të mirë

Ju përmendët se nëpërmjet platformës së internetit qytetarët do të kenë njohuri për pagesat nga arka shtetit. Kur do të fillon dhe si një qytetar i zakonshëm mund të kontrollojë se si shteti shpenzon paratë e tij?

"Financimi i Hapur" ose "Open Finance" është një hap më tej në përpjekjet tona për një transparencë më të madhe fiskale. Transparenca fiskale është mjeti më i mirë për një menaxhim më të mirë të financave publike, pasi publiku është kontrolluesi më i mirë për shpenzimet familjare të parave të shtetit. Ky portal, i cili së shpejti do të fillojë të jetë aktiv, do të përmbajë të dhëna për shpenzimin e parave të qytetarëve, sa dhe për cilin institucion do të paguhen nga buxheti etj. Në fazën e parë do të jenë në dispozicion të dhënat për përdoruesit e buxhetit në nivel qendror dhe pastaj njësitë e vetëqeverisjes lokale. Të dhënat do të publikohen në format që në mënyrë të lehtë të arrihet si dhe do të jenë lehtësisht të menaxhueshme. Do të doja të theksoja se nuk është hera e parë që përdorim një platformë të internetit për t'i bërë të dhënat më të kapshme për qytetarët. "Buxheti Qytetar" këtë vit mori një aplikim në internet. Me këtë, qytetarët në mënyrë shumë të hapur janë të informuar me të dhëna për të hyrat dhe shpenzimet në buxhet. Ne kemi krijuar më parë një platformë të prokurimit publik që u jep përdoruesve qasje në shumë statistika të dobishme. Këto janë të gjithë mekanizmat për transparencë dhe qasje më të madhe deri tek të dhënat.

Një standard më të mirë jetesës, të drejtë sociale si dhe integrimet euroatlantike janë prioritet në buxhetin e këtij viti

Parlamenti e votoi buxhetin për vitin 2019. Në çka më së shumti do të shpenzon shteti këtë vit?

Normat e larta të rritjes ekonomike, standardet më të larta të jetesës të popullsisë, sundimi i ligjit, një nivel më i lartë i drejtësisë sociale dhe anëtarësimi në BE dhe NATO. Këto janë objektivat dhe prioritetet e Qeverisë kyçe, siç pasqyrohet në buxhet për 2019. Investimet e parashikuara në të gjithë sektorët kyç të shoqërisë janë: intensifikimi i procesit të integrimit në NATO, buxheti në mënyrë të konsiderueshme më të lartë për mbrojtjen dhe paga më të larta; paga më të larta për mjekët specialistë dhe për të gjithë personelin mjekësor; paga më të larta në arsim dhe çerdhe; sistemit të mbrojtjes sociale, pensioneve sociale dhe arsimit dhe fëmijës; historikisht niveli më i lartë i fondeve për masat aktive të punësimit dhe për mbështetjen dhe inkurajimin e investimeve, më shumë fonde për të mbështetur firmat, si dhe një plan ambicioz, por realist të investimeve publike në infrastrukturë. 26 miliardë denarë janë ndarë për investime kapitale.

Në 2019, është planifikuar të investohet në disa fusha. Janë planifikuar 5.2 miliardë denarë për shpenzimet kapitale për infrastrukturën rrugore dhe hekurudhore. 5.5 miliardë denarë janë parashikuar për investime kapitale në infrastrukturën energjetike dhe komunale. 631 milion denarë janë planifikuar për rregullimin e zonave të zhvillimit teknologjik industrial. Për sektorin e shëndetësisë janë planifikuar investime kapitale në vlerë prej 1.3 miliardë denarë. Investime kapitale në vlerë prej 2.8 miliardë denarë janë planifikuar për arsimin, përkujdesjen e fëmijëve dhe sportin. Në mënyrë për të mbështetur sektorin e bujqësisë për shkak të rritjes së vëllimit të investimeve kapitale në vlerë prej 3.3 miliard të destinuara për zhvillimin rural, ndërtimi i hidro sisteme dhe investimet për të përmirësuar konkurrencën dhe modernizimin e fermave bujqësore.

tevdovski4 654c4

Me buxhetin e këtij viti keni parashikuar paga më të mëdha në sektorin publik. Ekziston një pasqyrë e përgjithshme se sektori publik është i rënduar dhe jo funksional. Pse ndërmorët një hap të tillë?

Së pari, ne duam një standard më të mirë jetese për të gjithë qytetarët, domethënë paga më të mëdha për të gjithë, si për sektorin privat ashtu edhe për atë publik. Së dyti, ne duam shërbime më të mira publike për qytetarët, dhe punonjësit të paguhen më mirë.

Në sektorin publik, pagat nuk janë korrigjuar për më shumë se një dekadë edhe atë në shumicën e industrive. Prandaj, ne kemi deficit të kuadrit të mjekëve në shëndetësinë publike. Kemi paga të ulëta në arsim, në kujdesin e fëmijëve, në kulturë. Ne duam që qytetarët të kërkojnë praktikuesit më të mirë të shëndetit publik. Ne duam mësues të motivuar, të cilët do t'u mësojnë nxënësve, dhe ata nuk do të japin vetëm leksione. Ne duam mbrojtje sipas standardeve të NATO-s. Ne duam një administratë funksionale, e cila do të jetë bartëse kryesore e integrimeve euro-atlantike. Prandaj, në të njëjtën kohë po punojmë për reformën e administratës publike. Dhe jo vetëm në sektorin publik - po ushtrojmë presion mbi rritjen e pagave në sektorin privat. Ne kemi parë të gjitha efektet e rritjes së pagës minimale. Ne kemi një rritje të pagës mesatare vitin e kaluar prej gati 6%. Ne kemi rritje të pagave me dy shifra në sektorët më pak të paguar, siç janë industritë e lëkurës, tekstilit dhe prodhimit të veshjeve - ato që ishin para masës së qeverisë ishin nën minimumin. Ka gjithashtu masa për të mbështetur bizneset që mbështesin pagesën e pagave më të larta.

Këtë vit e kemi zvogëluar papunësinë si dhe kemi rritur pagat dhe investimet

Cilat janë pritjet vitin 2019 në planin ekonomik, sa janë gjasat që të kemi një ekonomi shumë më të fortë në vitin tjetër?

Pritjet për këtë vit janë se pagat do të vazhdojnë të rriten. Do të krijohen vende të reja pune. Pritet që investimet të intensifikohen. Vazhdoni me agjendën e integrimit euro-atllantik. Stabiliteti politik, hapja e perspektivave euro-atlantike dhe kthimi i besimit në mes investitorëve do të kontribuojnë në rritjen e investimeve private. Një investim shtesë do të jetë edhe përshpejtimi i projekteve më të mëdha të infrastrukturës publike. Ne presim që investimet bruto këtë vit të jenë më të larta me 4.2% në baza reale. Në tregtinë e jashtme, ne presim të vazhdojmë lëvizjet pozitive, me rritje reale të pritshme në eksportin e mallrave dhe shërbimeve me 8.5%, me rritje reale të importit prej 6.8%.

Në Bullgari, investimet e huaja direkte, të analizuara pesë vjet përpara dhe pas bashkimit me NATO-n, janë pothuajse tre herë më të larta, nga 7 % në 19.8 % të GDP. Në Shqipëri, ato janë dy herë më të mëdha, ose 5 % në 9 % të GDP, gjatë krizës globale ekonomike. Pra, efektet mund të kishin qenë më intensive. Rumania gjithashtu ka rritje të lartë, nga 2.8 % në 7.2 % pas hyrjes në NATO, nga Republika Çeke nga 3.2 në 7.7 %.

Sipas pritjeve të tilla për lëvizjen e kërkesës së brendshme, si dhe parashikimet për mjedisin ekonomik ndërkombëtar, rritja reale ekonomike në vitin 2019 do të përshpejtohet në 3.2%. Kjo është në përputhje me parashikimet më të fundit të institucioneve relevante ndërkombëtare dhe vendase (FMN-2.8%, Banka Botërore-2.9%, NBRM-3.5%). Rritja e parashikuar në aktivitetin ekonomik pritet të shoqërojë rritjen e punësimit të stimuluar përmes masave aktive të punësimit dhe programeve, si dhe mbështetjen e ndërmarrjeve vendase dhe të huaja për të krijuar vende të reja pune. Prandaj, parashikimi për rritjen e numrit të të punësuarve është 2.1%, që do të kontribuojë në reduktimin e shkallës mesatare të papunësisë në 20%. Rritja mesatare e pagave neto pritet të jetë 4.5% në një bazë nominale. Ne vazhdojmë me zbatimin e reformave të financave publike. Gjatë vitit 2019 duhet të kemi një ligj të ri për buxhetin. Ne presim një vit me një axhendë të grumbulluar. Në vitin 2018 kemi përfunduar reforma të mëdha. Efektet e tyre ende nuk janë ndjerë. Pra 2019 do të jetë viti për rezultatet ekonomike.

tevdovski5 6a991

Anëtarësimi i Maqedonisë në NATO sa do të kishte ndikim në përmirësimin e ekonomisë së vendit?

Përvoja nga vendet e tjera tregon rritje të lartë të investimeve të huaja direkte pas hyrjes së Maqedonisë në NATO-s. Nëse marrim mesatarisht pesë vjet para dhe pas pranimit të fqinjëve tanë Bullgari dhe Shqipëri, ka një rritje të ndjeshme në investimet e huaja. Në Bullgari, investimet e huaja direkte, të analizuara pesë vjet përpara dhe pas bashkimit me NATO-n, janë pothuajse tre herë më të larta, nga 7 % në 19.8 % të GDP. Në Shqipëri, ato janë dy herë më të mëdha, ose 5 % në 9 % të GDP, gjatë krizës globale ekonomike. Pra, efektet mund të kishin qenë më intensive. Rumania gjithashtu ka rritje të lartë, nga 2.8 % në 7.2 % pas hyrjes në NATO, nga Republika Çeke nga 3.2 në 7.7 %. Është një fluks i kapitalit të freskët, fabrika të reja, objekte të reja të prodhimit, vende të reja pune, produkte të reja, transferim i njohurive.

Stabiliteti dhe statusi ndërkombëtar i anëtarësimit në NATO ndikon në vendimet e investimeve, investitorët vendas dhe të huaj.

Vendi do të ketë një status më të mirë ndërkombëtar, do të jetë në shoqëri me vendet më të zhvilluara. Në vendet që u bashkuan me NATO në 2004, rritja mesatare e eksporteve u rrit nga 6.8 %në periudhën para se të hyjë në NATO në 11.8 % në periudhën e pranimit pas NATO-s.

Please publish modules in offcanvas position.